Deze tentoonstelling, samengesteld door de kalligrafie-specialist Ton Croiset van Uchelen, geeft aan de hand van de eigen, rijke collectie van de Universiteitsbibliotheek een overzicht van vier eeuwen 'schoonschrijven' in Nederland. Met name voor de Nederlandse schrijfmeesters uit de 17e eeuw is een bijzondere rol weggelegd. De bezoeker krijgt een prachtig overzicht van de mooiste Nederlandse collectie op dit gebied met uniek en kostbaar materiaal. Deze collectie maakt onderdeel uit van de Bijzondere Collecties van de Universiteitsbibliotheek.

handschrift
De tentoonstelling ‘Pennekunst’ richt zich op het handschrift en wordt samengesteld door de kalligrafiespecialist Ton Croiset van Uchelen naar aanleiding van het 100-jarig bestaan van de Vereniging van leraren Schoonschrijven en Machineschrijven, een bruikleengever van de Universiteitsbibliotheek.

kunstvorm
Kalligrafie is de kunst van het schoonschrift. Na de uitvinding van de boekdrukkunst verviel de oorspronkelijke functie van deze vaardigheid, en ontwikkelde de kalligrafie zich als zelfstandige kunstvorm. Op de tentoonstelling is zowel handschriftelijk als gedrukt materiaal te bewonderen.

Jan van den Velde
Uitgebreid aandacht wordt besteed aan de Nederlandse schrijfmeester Jan van den Velde. Hij was, ook internationaal gezien, de beste, meest virtuoze kalligraaf uit de 17e eeuw. Beeldschoon is een origineel blad van een ander groot schrijfmeester, Lieve van Coppenol uit 1663.

exemplaarboeken
Bijzonder interessant zijn ook de exemplaarboeken. Dit zijn boeken, meestal folioformaat, waarin de schrijfmeester zijn vaardigheden liet zien in allerlei uiteenlopende vormen van schrift, van gotisch tot Italiaans. Er is ook exemplaarboek in handschrift te zien: men zich kan inbeelden dat die schrijfmeester daarmee onder de arm langs opdrachtgevers ging om ze een keuze qua stijl te laten maken.
 
Jan van Krimpen
Ook Jan van Krimpen (1891-1958), een van de beroemdste Nederlandse letter- en boekontwerpers, heeft in zijn jonge jaren gekalligrafeerd. Op de tentoonstelling is een mooi perkamenten blad van hem te zien. Dat kalligrafie een kunstvorm is, wordt onderstreept door werk van bijvoorbeeld J.H. Moesman. Deze bekende surrealistische schilder, tijdgenoot en collega van Carel Willink, kalligrafeerde ook.

Gerrit Noordzij
Het handschrift kreeg door Gerrit Noordzij (1931) als docent aan de Haagse Koninklijke Academie voor de beeldende kunsten een nieuwe betekenis. Noordzij liet zien dat het de basis voor (succesvolle) drukletters kon zijn. Vele van zijn studenten zijn nu beroemde letterontwerpers. Op de tentoonstelling zijn enkele door Noordzij geschreven bladen te zien.

hét centrum voor schrift
Op het gebied van de letter, in al zijn verschijningsvormen, heeft de Universiteitsbibliotheek een bijzonder rijke collectie. Zo geeft het museum J.A. Dortmond, ondergebracht in het Singelcomplex, een uitgebreid overzicht van het schrift vanaf circa 3000 voor Christus tot heden. En een van de fraaiste en meest kostbare stukken uit de bibliotheekverzameling is een handschrift van Ludovico degli Arrighi, de beroemde zestiende-eeuwse Italiaanse kalligraaf. Verder beheert de UB op het gebied van de drukletter tientallen meters letterproeven naast andere collecties en archieven. Dit alles maakt de Universiteitsbibliotheek tot hét centrum voor schrift in Nederland.

rondleiding voor lezers De Boekenwereld
Speciaal voor lezers van het blad De Boekenwereld wordt een bezoek aan de tentoonstelling georganiseerd onder leiding van Ton Croiset van Uchelen op zaterdag 5 november 2005 van 14.00 tot 15.00 uur. 
Geïnteresseerden kunnen zich aanmelden bij: E.J.vanZanten@uva.nl.