Gepubliceerd op 17 februari 2010
In de beeld- en tekstbanken van de Bijzondere Collecties worden digitale afbeeldingen van divers materiaal zoals schilderijen, prenten, foto's affiches, kaarten, maar ook van volledige boeken beschikbaar gesteld. Er kan in specifieke collecties gezocht worden of in meerdere collecties tegelijkertijd.
De volgende collecties zijn momenteel beschikbaar:
De affiches binnen de Bijzondere Collecties maken deel uit van verschillende verzamelingen. Het gaat bijvoorbeeld om ruim 3500 boekhandelsaffiches, grotendeels afkomstig uit de collecties van de Bibliotheek van het Boekenvak, waarin de collectie van de Stichting Collectieve Propaganda van het Nederlandse Boek (CPNB) is opgenomen. Van de boekhandelsaffiches van de Stichting Bibliotheek van het Boekenvak is een kleine selectie van ongeveer honderd exemplaren opgenomen. Een verzameling van geheel andere aard is de collectie Affiches Sociale Geneeskunde, bestaande uit circa 160 voorlichtingsaffiches op het terrein van de volksgezondheid. Ze werden verzameld door enkele hoogleraren van de Universiteit van Amsterdam.
De Nederlandse anatoom Frederik Ruysch (1638-1731) was indertijd in heel Europa beroemd om zijn anatomische preparaten. De gedetailleerde toelichtingen die Ruysch publiceerde in een reeks Thesauri Anatomici zijn in deze tekstbank te zien. Daarnaast wordt een representatieve selectie afbeeldingen uit de collectie menselijke preparaten getoond, afkomstig uit de Kunstkamera te Sint-Petersburg.
Bij de Bijzondere Collecties van de Universiteit van Amsterdam worden de meest uiteenlopende oude en bijzondere drukken en handschriften bewaard: reisverslagen, bijbels en boeken over theologie, literatuur, geneeskunde en botanie, maar ook bijvoorbeeld werken over gastronomie en muziek. De tekstbank Boeken en Handschriften uit de Bijzondere Collecties maakt de rijke Amsterdamse collecties wereldwijd zichtbaar en raadpleegbaar. Momenteel is er een selectie uit de Bibliotheca Rosenthaliana in opgenomen, naast het manuscript van de beroemde Max Havelaar, of de Koffij-veilingen der nederlandsche Handelmaatschappij van Multatuli.
Gravures, etsen, lithografieën, houtsneden en houtgravures, ze worden alle in boeken gevonden. Van de anatomische atlassen van Govard Bidloo en de architectuurprenten van Giovanni Battista Piranesi tot de tekeningen van Fiep Westendorp voor Jip en Janneke: boekillustraties zijn onderwerp van uiteenlopend onderzoek. Naar kunstenaars en stijlen maar ook naar beeldvorming, naar de relatie tussen beeld en tekst en niet te vergeten naar illustratietechnieken. De beeldbank boekillustraties maakt de rijke Amsterdamse collecties wereldwijd zichtbaar en raadpleegbaar. Als eerste zijn boekillustraties van Romeyn de Hooghe (1645-1708) opgenomen. Deze Nederlandse etser voorzag honderden boeken over diverse onderwerpen van aansprekende en inventieve prenten. De beeldbank bevat daarnaast de illustraties uit enkele belangrijke archeologische plaatwerken, onder andere van Piranesi.
Onderwijs en plantkunde gaan al eeuwen samen, ook in Amsterdam. Daar werd in 1638 een Hortus Medicus aangelegd met geneeskrachtige planten, later Hortus Botanicus genoemd. Behalve voor het onderwijs werden de planten gebruikt voor botanisch onderzoek. Naast planten bezat de hortus ook een botanische bibliotheek. Het belangrijkste werk daarin was ongetwijfeld de Moninckx Atlas: een hoofdzakelijk tussen 1686 en 1709 vervaardigde reeks van 420 geschilderde afbeeldingen van planten in de tuin. Vanaf 1755 kregen ook de studenten in de geneeskunde van het Amsterdamse Athenaeum Illustre onderwijs in de hortus. Met de verheffing van het Athenaeum tot Universiteit (in 1876) werd de botanie een universitaire opleiding. De hortusbibliotheek werd eigendom van de universiteit en werd aanzienlijk uitgebreid. Voor het onderwijs in de plantkunde werden tot ongeveer 1970 vele honderden botanische wandplaten aangeschaft. De beeldbank botanie toont de belangrijkste en mooiste afbeeldingen uit deze collecties.
Dirck Volkertszoon Coornhert (1522-1590) heeft zich in veel van zijn publicaties ingezet voor een zeer ruime opvatting van godsdienstvrijheid. Hij was nauw betrokken bij de Opstand en een vooraanstaand medestander van Willem van Oranje. Hij legde hij alle nadruk op het persoonlijke karakter van de geloofservaring: geloof is ‘vrij', wordt in vrijheid aanvaard, vormgegeven en uitgeoefend en kan strikt genomen dan ook niet afgedwongen worden. De overheid moet zich daarom niet met de kerken bemoeien, tenzij om verdraagzaamheid te garanderen; de kerken moeten, op hun beurt, de overheid niet voor de voeten lopen, elkaar in elk geval met rust laten en zich beperken tot de uitoefening van hun eigenlijke taak: het prediken en praktizeren van naastenliefde. Deze tekstbank bevat de volledige Coornhert-tekst uit de Wercken van 1630. Verder zijn verschillende teksten van Coornhert opgenomen die niet uit de Wercken komen. De tekstbank is op woordbasis doorzoekbaar.
De prentencollectie van de Doopsgezinde Bibliotheek is sinds de achttiende eeuw langzaam gegroeid tot haar huidige omvang. Behalve portretten van doopsgezinde leraren uit vijf eeuwen – waaronder een grote collectie van de enige Nederlandse reformator Menno Simons – bevat de beeldbank afbeeldingen van Luther, Calvijn, Zwingli en vele historische figuren uit de Nederlandse kerk)geschiedenis. De historieprenten geven een beeld van de vroegste geschiedenis van de wederdopers, met de gewelddadigheden uit 1534/1535, alsmede de gruwelijkheden waaraan de eerste christenen en – na de Hervorming – de doopsgezinde martelaren werden blootgesteld. Bouwtekeningen van gebouwen waarin doopsgezinden bijeenkwamen, prentbriefkaarten en affiches completeren de beeldbank.
De beeldbank van de kaarten- en atlassencollectie bevat beelden en beschrijvingen van belangrijke en opmerkelijke cartografische documenten in het bezit van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam en de aldaar eveneens (sinds 1880) ondergebrachte Bibliotheek en Kaartenverzameling van het Koninklijk Nederlands Aardrijkskundig Genootschap (KNAG). Hoewel de collectie rijk is aan moderne kaarten, zijn op een aantal uitzonderingen na alleen (geselecteerde) oude kaarten opgenomen, merendeels van vóór 1900.
De collectie portretten van de Universiteit van Amsterdam werd begonnen in 1743, toen de Amsterdamse koopman Gerard van Papenbroeck vijftig portretten van 'Geleerde en Vermaarde mannen' naliet aan het Athenaeum Illustre, de voorloper van de Universiteit van Amsterdam. De gehele collectie was tot 1864 geplaatst in de Agnietenkapel, de bakermat van het Athenaeum Illustre. Nu, ruim 250 jaar later, bestaat de collectie uit bijna 500 portretten, verspreid over de universiteit. In deze beeldbank zijn alle portretten, waarvan een groot deel niet openbaar toegankelijk is, bij elkaar te zien.
De prentencollectie van de bibliotheek van de Amsterdamse Remonstrantse Kerk bevat 400 prenten. De collectie kenmerkt zich door de hoge kwaliteit van de afdrukken, de zeldzaamheid van veel prenten en de grote historische waarde. De Remonstrantse Broederschap ontstond in een periode van de vaderlandse geschiedenis waarin de politieke en religieuze verhoudingen binnen de Nederlanden voor eeuwen werden vastgelegd. Met name deze periode is rijk vertegenwoordigd binnen de collectie. Met meer dan 250 prenten en tekeningen van remonstrantse hoogleraren en predikanten, hun begunstigers en hun voornaamste tegenstrevers zijn alle belangrijke historische figuren uit de remonstrantse geschiedenis vertegenwoordigd. De ruim 120 historieprenten hebben voornamelijk betrekking op de gebeurtenissen uit de jaren 1608-1623.
Romeyn de Hooghe (Amsterdam 1645 – Haarlem 1708) gold tijdens zijn leven als de belangrijkste grafisch kunstenaar van zijn tijd. Zijn illustraties en losse prenten hadden betrekking op alle mogelijke onderwerpen. Hij illustreerde ieder denkbaar genre boek. Tot de devotionele teksten behoren Frans van Hoogstratens emblematische werk Voorhof der zielen en de ars moriendi van David de La Vigne, Miroir de la bonne mort, vertaald in het Nederlands als Spiegel om wel te sterven en in het Duits als Sterben und erben. In het lichtere genre vallen de Contes et novelles en ver van Jean de La Fontaine. Fraaie plaatwerken over uiteenlopende onderwerpen waaraan De Hooghe heeft meegewerkt, zijn onder andere 's Graavenhaag zegevierende en Komste van zyne majesteit Willem III van Govard Bidloo, Beschryving der nieuwlijks uitgevonden en geoctrojeerde slang-brand-spuiten van Jan van der Heyden, Klare onderrichtinge der voortreffelijcke worstel-konst van Niclaus Petter en zijn eigen werk Les Indes Orientales et Occidentales. De satirische kant van De Hooghe komt het best tot uiting in zijn Esopus in Europa.
De collectie bevat kaarten, foto's, plaatwerken en gedrukte werken tot 1975, het jaar van Suriname's onafhankelijkheid. Toegevoegd zijn verschillende pamfletachtige publicaties die het proces van Surinaamse zelfstandigwording begeleidden. De collectie bevat titels die vanaf de zeventiende eeuw over Suriname zijn verschenen, zoals reisverslagen en plantershandboeken, de eerste woordenlijsten en beschrijvingen van land en volk. Er wordt veel informatie geboden over Suriname in de vorm van geschiedkundige, politieke, economische en rechtskundige verhandelingen.
De Universiteit van Amsterdam beheert een grote historische verzameling rond de geschiedenis van het hoger onderwijs in Amsterdam, met name rond de eigen instelling. Vooral op het gebied van fotografie is de collectie tegenwoordig zeer omvangrijk. Het beeldmateriaal, dat de geschiedenis van de universiteit en haar studenten weergeeft, zal geleidelijk aan beschikbaar worden gesteld. In deze databank zijn momenteel de portretprenten en portretfoto's van Amsterdamse hoogleraren opgenomen, vanaf 1632 tot heden, en de promotieplaten: grote, gedrukte platen met tekeningen en versjes die het leven van de promovendus weergeven.
Bron: Redactie BC
|
