Gepubliceerd op 21 april 2003

Wijsbegeerte

Beschrijving

De collectie bevindt zich UBA-wijd op het niveau van tenminste een onderzoekscollectie. Belangrijkste locaties van filosofiecollecties zijn: Universiteitsbibliotheek (incl. Rosenthaliana ), de bibliotheken van Wijsbegeerte, Rechten en Theologie en Religiestudies en, in het P.C. Hoofthuis, de bibliotheken van Geschiedenis, het Oost-Europa Instituut en Nederlands.
Benedictus de Spinoza (1632-1677)

De geschiedenis van de westerse filosofie is bij de UBA van oudsher goed vertegenwoordigd. Tot de Tweede Wereldoorlog ligt het accent op het Duits Idealisme. In deze traditie is ruim gecollectioneerd. De Engelse filosofie is minder goed vertegenwoordigd, terwijl de Amerikaanse filosofie hiaten vertoont.
Ten aanzien van de Engelse filosofie (vooral Engels empirisme) is vanaf de jaren zeventig een inhaalmanoeuvre gepleegd.
Verzamelde werken van de belangrijke filosofen uit de geschiedenis van de filosofie (Plato, Aristoteles, rationalisten, empiristen, Kant, Duitse idealisten, enz.). worden bijna uitputtend aangeschaft. Ook de collecties biografische werken, persoonsbibliografieën en ego-documenten zijn zeer aanzienlijk.

Van de systematische onderdelen zijn vooral logica, (geschiedenis van de) ethiek, (geschiedenis van de) politieke filosofie en esthetica van belang.
De verschillende taalgebieden zijn goed vertegenwoordigd. De belangrijkste werken zijn aanwezig in de oorspronkelijke taal.

Universiteitsbibliotheek

Vanaf begin jaren dertig is bij de UB op het gebied van de filosofie goed gecollectioneerd. Met name in de jaren zeventig werd ook antiquarisch veel aangeschaft. Vanaf eind jaren zestig wordt bij de facultaire bibliotheek eveneens veel aangeschaft.
Sinds eind 19e eeuw schaft de UB werken van Amsterdamse drukkers aan. Hieronder bevindt zich veel filosofie.
Eveneens vanaf eind 19e eeuw heeft de UB een intensief beleid om bruiklenen en nalatenschappen te verwerven. Hierdoor is ook veel filosofie binnengekomen.

Aparte vermelding verdienen bij de Universiteitsbibliotheek de volgende collecties: 

  • Spinoza (primaire en secundaire werken)
  • Descartes (primaire en secundaire werken
  • Bibliotheek en archief van de Bolland-Stichting; verzameling boeken, brochures, overdrukken en handschiften van de Bolland-Stichting, in permanente bruikleen van de UB (archief 13 dozen; bibliotheek ong.1200 titels). Van deze collectie is een catalogus aanwezig. Voor de bestudering van het Hegelianisme in Nederland in de 20e eeuw is deze collectie van groot belang.
  • Bibliotheek nagelaten door Prof. Mr. Dr. Leo Polak, in bruikleen gegeven door de Leo-Polak-Stichting: uitzonderlijke collectie op het gebied van de wijsbegeerte, de letterkunde en de cultuurgeschiedenis. O.a. eerste drukken van Franse en Duitse filosofen zoals Descartes, Leibniz, Kant, Schelling, Hegel (ruim 1200 titels, catalogus aanwezig).
  • Humanisme, in het bijzonder Amsterdamse humanisten.
  • Grote verzameling op het gebied van de Esoterische wetenschappen
  • Wijsgeerige Verzameling (Handschriftenafdeling): de Wijsgeerige Verzameling van Nederlandse filosofen, destijds opgezet door de Nederlandse filosoof Poortman, bestaat uit een groot aantal onderdelen, zeer ongelijk van status, omvang en inhoud, ook qua ontsluiting. Deze Wijsgeerige Verzameling heeft er toe geleid dat de UB zeer geregeld nalatenschappen van filosofen mag ontvangen. De belangrijkste archieven: archief G. Heymans, archief Internationale School voor Wijsbegeerte, archief G. Mannoury, archief J.J. Poortman; archief H.J. Pos; archief M.H.J. Schoenmaekers , archief C.J. Wijnaendts Francken.
    Een voorlopige registratie is beschikbaar van personen van wie materiaal in de Wijsgeerige Verzameling aanwezig is.
Evert Willem Beth
(1908-1964)

Bibliotheek Wijsbegeerte

De collectie telt ongeveer 30.000 banden en bevat een groot aantal naslagwerken op het gebied van de filosofie, vele primaire en secundaire werken van en over filosofen en monografieën betreffende de systematische onderdelen van de wijsbegeerte. De bibliotheek heeft ongeveer 85 tijdschriftabonnementen. De boeken en tijdschriften staan in een open opstelling.

Voor wat betreft de geschiedenis van de filosofie ligt het accent op Kant, Duits idealisme (Hegel, Schelling, Fichte) , Nietzsche, Wittgenstein, Heidegger. Bij de systematische onderdelen wordt aktief aangeschaft op het gebied van de ethiek, politieke en sociale filosofie, wetenschapsfilosofie, logica en taalfilosofie. Andere aandachtsgebieden: feministische filosofie, kinderfilosofie, milieufilosofie. Het aanschafbeleid sluit nauw aan bij het onderwijs en onderzoek op het gebied van de filosofie.

Aparte vermelding verdienen de volgende collecties:

  • Bibliotheca Beth. Het betreft hier een aanzienlijk deel uit de privé-collectie van de in 1964 overleden prof. E.W. Beth. De collectie bevat ongeveer 2500 titels op het gebied van logica, filosofie van de wiskunde, grondslagenonderzoek en geschiedenis der exacte wetenschappen. Men kan de collectie uitsluitend ter plaatse raadplegen.
  • De Collectie Esthetica. Deze collectie telt ongeveer 4300 banden op het gebied van de esthetica. De collectie is uniek in Nederland. De geschiedenis van de esthetica is goed vertegenwoordigd, waarbij het accent ligt op de 18e en 19e eeuw. Collectievorming op het gebied van de Nederlandse esthetica vindt zo volledig mogelijk plaats.
Bron: Lidie Koeneman