Een groot deel van de collectie wordt ingenomen door werken over de Nederlandse letteren en taalkunde.
De verzameling Nederlandse letterkunde is zeer uitgebreid. De primaire literatuur tot de twintigste eeuw is vrijwel volledig aanwezig, zowel in de vorm van originele uitgaven als tekstedities. Ook de letterkunde van de twintigste en eenentwintigste eeuw is ruim vertegenwoordigd.
Veel oudere en eerste drukken bevinden zich vooral in de zogenaamde "schaduwcollectie" waarbinnen de boeken zorgvuldig worden bewaard en niet uitgeleend. Titels uit deze collectie zijn te herkennen aan plaatsnummers die beginnen met "K 65".
Moderne Nederlandse romans, verhalen- en poëziebundels worden bewaard in het magazijn van de Universiteitsbibliotheek. Studies en tekstedities, (auto-)biografische, secundaire en naslagwerken over de verschillende schrijvers en perioden, alsook bloemlezingen en verzamelde werken staan in de open opstelling van de collectie Nederlands (plaatsnummer 113 NED) in de bibliotheek P.C. Hoofthuis.
Publicaties over de Nederlandse taalkunde zijn ondergebracht in diezelfde open opstelling (113 NED) en beslaan het gehele vakgebied, inclusief dialectologie, fonologie, fonetiek, grammatica, lexicologie, en werken over de geschiedenis van de Nederlandse taal. Plus ook een groot aantal handboeken en naslagwerken.
De collectie van de Universiteitsbibliotheek Amsterdam kent vele zwaartepunten, vaak ontstaan op basis van schenkingen.
Een paar hoogtepunten:
- Amsterdamiana. Dit zijn publikaties over Amsterdam, ook romans en kinderboeken die zich afspelen in Amsterdam, en tevens boeken van Amsterdamse auteurs.
- Bibliofiele uitgaven.
- Willem Bilderdijk (1756-1831).
- Simon Carmiggelt (1913-1987): het volledige werk; een grote collectie over Carmiggelt, die is opgenomen in de schaduwcollectie (die is helaas nog niet in zijn geheel gecatalogiseerd).
- De Circus-collectie: romans en kinderboeken over het circus.
- Werken van Doopsgezinde en Remonstrantse auteurs (in groten getale aanwezig vanwege de bibliotheek van de Doopsgezinde Gemeente).
- Frederik van Eeden (1860-1932): het volledige werk van en over Van Eeden. Deze collectie sluit aan bij de uitgebreide verzameling handschriftelijk materiaal over Van Eeden op de afdeling Handschriften.
- Geografie en reizen: belangrijke collectie gedrukte journalen van ontdekkingsreizigers en reisbeschrijvingen over Nederlands-Indië.
- P.C. Hooft (1581-1647).
- Joods-Nederlandse letterkunde: voornamelijk verzameld door en aanwezig in de Bibliotheca Rosenthaliana.
- Kinderboeken: deze zijn grotendeels afkomstig uit de collectie van het Schoolmuseum en bevat kinderboeken uit de 19de eeuw tot aan de Tweede Wereldoorlog.
- Negentiende-eeuwse letterkunde: zeer uitgebreide collectie (deels binnengekomen via aankoop en deels via diverse verzamelingen).
- Oude Drukken.
- Pamfletten.
- Schaduwcollectie.
- Toneel: zeer grote collectie van ongeveer 13 duizend titels met veel belangrijke, oorspronkelijke stukken.
- Albert Verwey (1865-1936). Deze collectie sluit aan bij het Archief Verwey en bestaat uit handschriften, drukproeven en persoonlijke papieren.
- Joost van den Vondel (1578-1679): zeer uitgebreide collectie die uit het voormalige Vondel-museum tot stand is gekomen.
Hoewel in feite niet behorend tot de Nederlandse taal- en letterkunde, kan de collectie Taalbeheersing binnen de bibliotheek Nederlands niet onvermeld blijven.
Deze afdeling omvat een belangrijke verzameling studies over argumentatieleer, stilistiek, pragmatiek, discourse analysis en handleidingen over schrijven en schrijfvaardigheid.
De huidige Leerstoelgroep Taalbeheersing, argumentatietheorie en retorica is voortgekomen uit de vakgroep Taalbeheersing behorend bij de studierichting Nederlands.
