Volgens het Budapest Open Access Initiatief is een artikel 'open access' als je vrij bent het artikel te lezen, downloaden, kopiëren, verspreiden, printen of doorzoeken. De auteur heeft een niet-exclusieve licentie gegeven voor een breed (her)gebruik, maar heeft zijn auteursrechten behouden. Dat laatste maakt het mogelijk om ook zelf het materiaal toegankelijk te maken via het internet of te gebruiken als materiaal voor colleges. Voor het 'open access' maken van een publicatie is het van belang om te weten welke rechten de auteur heeft en indien het werk is uitgegeven, welke rechten de auteur heeft afgestaan aan de uitgever.

Voordeel (1) meer downloads, meer citaties

Uit verschillende onderzoeken blijkt dat artikelen die zonder abonnement wereldwijd gratis toegankelijk zijn, veel vaker worden gedownload en geciteerd. Verscheidene onderzoeken zijn te vinden op de site: The effect of open access and downloads ('hits') on citation impact: a bibliography of studies

Voordeel (2) hoge score in WoS en impact factor

Soms wordt beweerd dat OA tijdschriften geen hoge impact factor hebben. Een aantal tijdschriften zoals PloS Biology (14.672) en CA: Cancer Journal for Clinicians (35.933) hebben inmiddels het tegendeel bewezen. Veel OA tijdschriften zijn opgenomen in Web of Science (en andere databases) en beschikken inmiddels over een impact factor. De impact factor kunt u opzoeken in Journal of Citation Reports van ISI.

Voordeel (3) morele afweging

De toegankelijkheid van kennis wordt niet beperkt door het budget van de bibliotheek of de rijkdom van het land waarin de onderzoeker zich bevindt.

Onderzoeksresultaten die door de overheid worden gesubsidieerd zijn bereikbaar voor iedereen en niet enkel voor diegenen die toegang hebben tot de verschillende tijdschriften. Het grootste deel van het wetenschappelijk onderzoek wordt gesubsidieerd door de overheid: de auteur betaalt een significante som aan de uitgever om zijn/haar artikel te publiceren; de auteur mag zijn eigen werk niet (via het internet) verspreiden of kan daar soms extra voor betalen; verliest dikwijls zijn auteursrechten, waardoor hij/zij zijn/haar materiaal niet meer mag gebruiken voor bijvoorbeeld onderwijsdoeleinden, tenzij daar ook weer voor betaald wordt: en de uitgever rekent de bibliotheken en de individuele gebruikers grote sommen aan om diezelfde publicaties te kunnen raadplegen. Onderzoeksgeld wordt hierdoor tot 2 (of zelfs 3) maal toe aangewend om onderzoeksresultaten bekend te maken.

Voordeel (4) business model is efficienter

Een onderzoek naar de financiële voordelen van open access concludeerde dat bibliotheken miljoenen kunnen besparen door een open access systeem te implementeren.

Rol van bibliotheken, wetenschappers en beleidsmakers

Via het 'open access' model proberen bibliotheken, onderzoekers en sommige commerciële uitgevers een ander model te ontwikkelen om zo weer greep te krijgen op de eigen wetenschappelijke artikelen die door de hoge abonnementsprijzen van tijdschriften en door de restrictieve toegangsvoorwaarden die uitgevers afdwingen soms niet meer beschikbaar zijn voor de wetenschapper en het algemene publiek.

Wat doet de Universiteit van Amsterdam?

De Universiteit van Amsterdam heeft een actieve rol in het wereldwijd toegankelijk maken van wetenschappelijk materiaal. Wat de UvA zoal onderneemt om 'open access' te stimuleren kunt u vinden bij de verwijzingen.

Wat zouden wetenschappers kunnen doen?

Publiceer bij voorkeur in goedkopere (society) tijdschriften, 'open access' tijdschriften of tijdschriften die na een bepaalde periode voor iedereen gratis toegankelijk zijn. Probeer zelf het copyright van uw publicaties te behouden. Overweeg zitting te nemen in een editorial board van een 'open access' journal als u daarvoor gevraagd wordt. Beoordeel de manuscripten van 'open access' tijdschriften als daarom verzocht wordt. Wijs collega's op de misstanden en de mogelijkheden om de situatie voor de wetenschap te verbeteren.

U kunt ook zelf een Open Access tijdschrift opzetten. NWO heeft een stimuleringsfonds voor het opzetten van Open Access tijdschriften.