Singel 425

Het complex van de Universiteitsbibliotheek heeft aan het Singel drie zeer verschillende gevels. De ingang, Singel 425, is nieuwbouw uit het midden van de jaren zestig (architect: ir J. Leupen). De gevel en het achterliggende gebouw zijn gebouwd op een terrein dat sinds 1939 leeg was. Tot dat jaar had er een katholieke kerk gestaan, de St-Catharinakerk, en daarvóór, tot 1816, de 15e-eeuwse panden van de Voetboog- of St.-Jorisdoelen.

Singel 423

De gevel van Singel 423 is de fraai gerestaureerde voorkant van het Stads-Bushuis uit 1606. Hier lagen het geschut en alle lichte en zware handwapens van de stad opgeslagen; aan de Singelzijde had het twee grote deuren, om in tijden van nood snel de kanonnen naar de stadswal te kunnen brengen. Het grote gebouw is daarna voor verschillende doeleinden gebruikt: als onderkomen voor de Militie, als Koninklijke Stallen en als tijdelijke vergaderzaal van de gemeenteraad.

Singel 421

De derde gevel, Singel 421, is een sobere, 18e-eeuwse lijstgevel met als enig bijzonder kenmerken het grote wapen van Amsterdam en de vijf kleine wapentjes daaronder. Het stadswapen is aangebracht in 1723, als de gevel zijn huidige uiterlijk krijgt. Er is op dat moment in het gebouw een beroemd logement gevestigd: het hotel Garnalendoelen. De kleinere wapentjes zijn die van de vier 'overlieden' van de Handboogdoelen in 1651, met in het midden het wapen van het handboogschuttersgilde.
Dit gebouw is in de kern veel ouder dan zijn buren. De logementhouders hebben het interieur van de Handboogdoelen grondig verbouwd, en het pand uitgebreid met verschillende kamers en zalen. Grote delen van het doelengebouw, dat dateert van omstreeks 1517, blijven echter onder pleisterwerk en behangsels behouden. In 1968 komen bij de restauratie ten behoeve van de bibliotheek in het interieur verschillende onderdelen van het oude doelengebouw tevoorschijn. De grote zaal op de eerste verdieping heeft nog een oorspronkelijk balkenplafond; in de muren zitten resten van gotische vensters en van de grote schouwen, die gereconstrueerd zijn. Op de begane grond komt een groot stuk metselwerk met uitkragende bogen tevoorschijn, een restant van de middeleeuwse voorgevel.
Het is een eigenaardig idee dat zich in dit deel van de Universiteitsbibliotheek mogelijk het oudste metselwerk van Amsterdam en de enige laat-middeleeuwse schouw van de stad bevinden. De herinnering aan de eerste gebruikers van het gebouw, de schutters van het St.-Sebastiaansgilde, is daarmee nog net niet helemaal verdwenen.

Koffieautomatenarchitectuur

Dankzij de vestiging van de UB aan het Singel is het gebouw van de Handboog- en Garnalendoelen behouden en gerestaureerd. De nieuwe gevel uit de jaren '60 is echter nooit populair geweest. Hij werd en wordt ervaren als een stifttand in een voor de rest gaaf gebit, een voorbeeld van koffieautomatenarchitectuur....

Wilt u meer weten over de geschiedenis van de UBA, dan kunt u raadplegen:

1. H.C. Rogge: Geschiedenis der stedelijke boekerij van Amsterdam (1882).
2. C.P. Burger jr. en J.S. Theissen: De stedelijke bibliotheek in: Gedenkboek van het Athenaeum en de Universaiteit van Amsterdam (1932).
3. H. de la Fontaine Verwey: De stedelijke bibliotheek van Amsterdam in de Nieuwe Kerk (1980).
4. Catalogus catalogorum ad collectiones Bibliothecae Universitatis Amstelodamensis pertinens (1983)
5. Koen Kleijn: Schutters en Studenten; de geschiedenis van de Universiteitsbibliotheek(1992).